ریشه چالش زیست محیطی توفان‌های گرد و غبار در غرب آسیا و ایران چیست؟ این سوالی است که در دهه اخیر بارها در محافل مختلف دلایل متعددی برای آن عنوان می‌شود. کمیسیون آب، محیط زیست و اقتصاد سبز اتاق بازرگانی ایران در گزارشی پژوهشی به این سوال پاسخ داده است. «خشکسالی بلندمدت»، «مدیریت ناپایدار منابع آب»، «افزایش فشار بر منابع طبیعی» و «مدیریت نامتناسب کشاورزی» چهار عامل تشدیدکننده این بحران است که هر کدام به تنهایی می‌تواند عوارض دیگری را نیز به دنبال داشته باشند.
 
 
 
در ايران به ويژه به علت تعدد، گستردگي و پيچيدگي عوامل محيطي و انساني بيابان‌زا، اين پديده همچون ابعاد بين‌المللي واجد پيامدهاي وسيع اكولوژيكي، اقتصادي، اجتماعي و زيست‌محيطي است. هجوم ماسه‌هاي روان و خسارت ناشي از آن به كانون‌هاي جمعيتي، زيربنايي، صنعتي و اراضي كشاورزي، كاهش حاصلخيزي و توان توليد اراضي زراعي و عرصه‌هاي منابع‌طبيعي، تشديد شوري‌زايي و زه‌دار شدن اراضي، كاهش كمي و كيفي آب‌هاي زيرزميني، افزايش حساسيت اراضي به فرسايش، افزايش سيل‌خيزي، تشديد آلودگي‌هاي زيست محيطي، كاهش تنوع زيستي و در مجموع ناپايداري اكولوژيكي، اجتماعي، اقتصادي و زيستي از جمله مهم‌ترين آثار سوء اين پديده در ايران محسوب مي‌شود. بر اساس این گزارش، اقليم خشک و نيمه خشک منطقه غرب آسیا و شمال آفریقا از دیرباز عامل اصلی وقوع توفان‌هاي گرد و غبار بوده است، ولی تشدید آن در دهه اخیر چه از نظر تعداد روزهای آلوده به گرد و غبار و چه از نظر شدت و غلظت آن به حدی بوده است که کشورهای منطقه را وادار به برگزاری نشست‌های متعدد برای چاره‌جویی کرده است. بدیهی است اولین گام در مقابله با پدیده گرد و غبار، اصلاح روش‌های مدیریت آب و سایر منابع یک حوضه بوده و در مرحله دوم استفاده از روش‌های تثبیت کانون‌های ایجاد شده باید مورد توجه قرار گیرد. در راستای ارائه راهکارهای مدیریت و کاهش شدت گرد و غبار با عنایت به عوامل مسبب آن، پیشنهاد شده است که در مرحله اول باید با استفاده از راهکارهای مدیریتی و اجرایی ضمن حذف عوامل موثر بر تولید گرد و غبار بر کنترل فیزیکی مناطق تولید گرد و غبار با استفاده از روش‌های تجربه شده و موفق در منطقه همت گماشت.
 
بر اساس گزارش کنوانسیون مقابله با بیابانزایی ملل متحد، هرسال تحت تاثیر توفان‌های گرد و غبار بالغ بر ۲ تا ۳ میلیارد تن خاک در سطح جهان منتشر و جابه‌جا می‌شود. این پدیده اتمسفری در هر منطقه دارای فرآیند خاص بوده و در طول دهه‌های اخیر در اغلب نقاط جهان روند افزایشی داشته است. نکته در خور تامل در دهه اخیر افزایش شدید تعداد وقوع (روزهای گرد و غباری) و شدت توفان‌های گرد و غبار است که فراوانی وقوع آنها در ۵۰ سال اخیر به شدت افزایش یافته، به‌نحوی‌که فراوانی آنها در کشور ایران تنها در طول ۳ سال اخیر ۱۰ برابر شده است. از بین رفتن منابع زیست انسانی در مناطق تحت تاثیر، مهاجرت جوامع روستایی و شهری، افزایش میزان خسارات و حوادث جاده‌ای و بروز اختلال در شبکه حمل و نقل، افزایش آلودگی هوای شهرها و گسترش شیوع بیماری‌های قلبی تنفسی و نیز بیماری‌های چشمی تنها بخشی از پیامدهای مخرب این پدیده است که سلامت جوامع زیست انسانی را مورد تهدید قرار داده است. از طرفی تخریب خاک و افت حاصلخیزی اراضی در مناطق برداشت و متاثر از این پدیده، عامل بروز تخریب سرزمین، فقر پوشش گیاهی خاک و در نتیجه بیابانزایی است. غرب آسیا با دارا بودن اقليم خشک و نيمه‌خشک از دیرباز همیشه تحت تاثیر توفان‌هاي گرد و غبار قرار داشته است. در دهه اخير تشديد اين توفان‌ها از لحاظ شدت، وسعت و تکرار در منطقه و تاثیرگذاری آن بر غرب، جنوب و مرکز کشور ایران پديده جدید و متفاوت با روند طبیعی این نوع پدیده در منطقه است که به منظور بررسی علل تشدید این پدیده در دهه اخیر، چهار عامل تشدیدکننده این موضوع در ایران مورد واکاوی قرار گرفته است.